و توضيح مطالب به نحوى كه كشف شود پرده و نقاب ، و برداشته شود حجاب از صورت مرام ، آن است كه بايد دانست ، ساختمان زنان را خداوند سبحان به طريقى قرار داده كه هرگاه بعضى علوم را تحصيل نكنند ، هم براى خود بهتر بلكه بىضرر و مفسده و هم براى جامعه و ملّت ؛ و شايد يك نكته و حكمت بزرگ حجاب همانا براى جلوگيرى از اين قبيل علوم و كمالات بوده كه ضررش در جامعه كمتر از ضرر زنا و فحشا نباشد بلكه به مراتب بالاتر است ؛ مانند علم رقص و علم ارگ و پيانو و ساز و ماشين‌نويسى و كتابت و موسيقى و ورزش و شناورى و پيشاهنگى و علوم تغزّلى و تعشّقى و به اصطلاح امروزه رومانات و هرچه شهوت‌انگيز و فتنه‌خيز است ؛ و يا آن‌كه براى خود زن و ساختمان خلقت او مضرّ و منافى است ؛ مثل علوم غامضهء مشكله ، مانند كتب فلسفه و حكمت و ساير عقليّات و الاهيّات ، به جهت باز ماندن از كارهاى مختصّهء به خودشان اوّلا و ثانيا ؛ به علّت قصورشان در مقام درك معضلات و مشكلات ؛ و ثالثا به جهت ضعف قوّهء عاقله‌اى كه خلقى و جبلّى ايشان است ؛ و صرف شىء در غير محل خواهد بود كه نتيجه‌اى جز گمراهى و ضلالت و خسران دنيا و آخرت نخواهد داشت ؛ و ديگر علم هيئت و حساب و هندسه و جغرافيا و جبر و مقابله و زبان خارجه و ساير علوم رياضيّه ، براى آن‌كه بر فرض بودن اين علوم واجب كفايى ، هر آينه من به الكفايه از جنس مردان به قدرى كه اين قبيل علوم را عهده‌دار شوند هستند ؛ علاوه مملكتى كه در سفرهء خود ندارد جز نصف نان مانده و خشكيده‌اى آن هم نيم خورده و پست ماندهء بيگانگان و دشمنان ؛ هزاران آفتابه لگن و كارد و چنگال نمىخواهند . بنابراين اشتغال مردان به دين علوم بىفايده و موجب تلف عمر و پشيمانى گشته تا چه رسد به زنان ؛ زيرا علاوه بر تضييع وقت و زمان و منافى بودن با ضعف خلقت و دماغ ايشان ، باز مىدارد آن‌ها را از امورى كه تصدّى آنان در آن امور هم موافق طبيعت و اصل فطرت خود ايشان و هم براى جامعه مفيد و اهمّ بلكه اوجب و الزم است ؛ مانند تدبير منزل و تربيت اولاد و محافظت خانه و عائله و مال و نگه‌دارى از دل شوهرهاى بيچارهء گرفتار صاحب مخارج و عيال ؛ و علوم ضروريه دينيّه از اصول و فروع كه فرمايش پيغمبر صلى الله عليه و آله و سلم طلب العلم فريضة على كلّ مسلم و مسلمة « 1 » ناظر به همين علوم ضروريّهء دينيّه و فهم احكام دماء ثلاثه و وظايف خاصّهء خود كه يكى از نتايجش آن است كه اولادهاى طيّب را در رحم طاهر خود تربيت كرده ، تحويل به جامعه دهند كه مرد امروز و زن امروز زيادتر از اين نشوند ؛ و يا اين قبيل علوم آخريّهء دينيه‌اى كه زنان را لازم

--> ( 1 ) . كنز الفوائد ، ج 2 ، ص 107 ؛ مجموعة ورام ، ج 2 ، ص 176 ؛ مشكاة الانوار ، ص 133 ، مصباح الشريعة ، ص 13 ، 22